Na koniec wypada nawiązać do tytułu, aby – poitując dyskurs – wykazać, że metateoria doprowadziła wywód do punktu styku z metafizyką.

A czym jest metafizyka ?

współczesna metafizyka, która rozpoczyna się wraz z Fichtem, a w epoce współczesnej jest reprezentowana przez Heideggera, za swój problem zasadniczy uważa człowieka, jego naturę i egzystencję. Nie traktuje człowieka jedynie jako umysł i poznanie, ale jako podmiot działania, uwikłany w świat i historię ludzką. Zagadnienie człowieka polega zarazem na rozstrzygnięciu, jaka jest jego prawdziwa natura (metafizyka egzystencji albo wolności), jakie są jego związki z innymi ludźmi /…/ oraz na czym polega kwestia sensu historii, w której człowiek zmuszony jest uczestniczyć (metafizyka dziejów)

Źródło: „Słownik filozofii”, polska edycja Librairie Larousse, Katowice, 1995

Nie można oczekiwać od metafizyki prostych wniosków ani radykalnych rozwiązań. Wymagałoby się od niej w ten sposób dalszych manipulacji pojęciami. Oznaczałoby to również postawienie jej w obszarze czystej możliwości. Gdy natomiast pozwoli się jej na niepełne rozwiązania oraz tymczasowe wnioski, będzie ona na terenie doświadczenia osiągać wzrastające prawdopodobieństwo, które ostatecznie równoznaczne będzie pewności”.

Henri Bergson, Myśl i ruch. Eseje i wykłady, przekł. E. Walerich, Warszawa, 2021