Z polskiej przestrzeni publicznej zniknęły sutanny, co wypada uznać za skutek antyklerykalizmu, a tenże, w znacznej mierze, spowodowany został samo-skalaniem godności osób duchownych. Czasami napotkać można jeszcze zakonnice w habitach; zwykle są to „siostry szarytki” ze zgromadzenia św. Wicentego a Paulo. Niegdyś nazywane były siostrami miłosierdzia.

To staro/świeckie (sic) określenie przypomina nam, że kiedyś były takie czasy, w których sporą część ludzi (a zwłaszcza kobiety) cechowała wyższa wrażliwość moralna; kiedy – przytaczając Cieszkowskiego – za każdym szlachetnym poruszeniem serca szło zwyczajne spełnianie obowiązku, a za każdą dobroczynną myślą pełen poświęcenia czyn. Zaangażowanie na rzecz potrzebujących stawało się swego rodzaju powołaniem. Na naturalność reakcji na czyjąś biedę sprawiała, że „praca organiczna” utrwalała wspólnotowe więzi, zwykle zrywane w biedzie i nieszczęściu. Poza zgromadzeniami zakonnymi, czy regułą klasztorną powstawały spontanicznie – tworzone przez kobiety – grupy wsparcia; nobilitując członkinie owych grup nazywano je „siostrami opatrznościowymi”, a liderki „siłaczkami”, ponieważ były niestrudzone w niesieniu pomocy i krzewieniu oświaty. Pozostało po nich określenie „siostra” odnoszące się do kobiety niosącej pomoc i zdolnej do poświęceń. Pozbawione kontekstu, owo reliktowe skojarzenie napotyka dziś na sprzeciw, zwłaszcza ze strony „osoby pielęgniarskiej”.

Powyższa refleksja przypomina mi – relacjonowane przez świadka – zdarzenie na oddziale jednego ze szpitali klinicznych w Poznaniu.

– siostro, czy mógłbym prosić o …

– tylko bez spoufalania, nie jestem żadną pana siostrą

Ta ledwie wypowiedziana prośba tylko potwierdza, że w usługach medycznych mamy do czynienia z postępującą atrofią ludzkiej wrażliwości. W tę przestrzeń szpitalną wkroczyć mogą bez przeszkód – pozbawione empatii – roboty.

Kazimierz Rogoziński